 |
 |
|
|
|
||
 |
 |
|
|
|
|
|
 |
Biruni Hit: 359 Tarih: 2008-04-01 Ekleyen: Alim ERTAN |
 |
BiruniBiruni hastalıkları tedavi konusunda değerli bir uzmandı Yunan ve Hint tıbbını incelemiş, Sultan Mes ud un gÖzünü tedavi etmişti Otların hangisinin hangi derde deva ve şifa olduğunu çok iyi bilirdi Eczacılıkla doktorluğun sınırlarını çizmiş, ilaçların yan etkilerinden bahsetmiştir Bîrûnî, Cebir, Geometri ve Coğrafya konularında bile o konuyla ilgili bir yet zikretmiş, yette bahsi geçen konunun yorumlarını yapmış, ilimle dini birleştirmiş, fennî ilimlerle ilahî bilgilere daha iyi nüfuz edileceğini sÖylemiş, ilim Öğrenmekten kastın hakkı ve hakikatı bulmak olduğunu dile getirmiş ve Anlattıklarım arasında gerçek dışı olanlar varsa Allah a tevbe ederim Razı olacağı şeylere sarılmak hususunda Allah tan yardım dilerim Btıl Şeylerden korunmak için de Allah tan hidayet isterim İyilik O nun elindedir! demiştir Hayatı Yaşadığı çağa damgasını vurup Biruni Asrı denmesine sebepolan zek harikası bilginimiz 973 yılında Harizm in merkezi Ks ta doğdu Esas adı Ebû Reyhan b Mu-hammed dir Küçük yaşta babasını kay-betti Annesi onu zor şartlarda, odunsatarak büyüttü Daha çocuk yaştaaraştırmacı bir ruha sahipti Birçok ko-nuyu Öğrenmek için çılgınca hırs gÖste-riyordu Tahsil çağına girdiğinde H-rizmşahların himayesine alındı ve saray terbiyesiyle yetişmesine Özen gÖsterildi Bu aileden bilhassa Mansur, Bîrû-nî nin en iyi bir eğitim alması için herimknı sağladı (1)Bu arada İbn-i Irak ve Abdüssamed b Hakîm den de dersler alan bilginimizin Öğrenimi uzun sürmedi, daha çok Özel çabalarıyla kendisini yetiştirdi Araştırmacı ruhu, Öğrenme hırsı ve sÖn-meyen azmiyle birleşince 17 yaşındaeser vermeye başladı Fakat Me mûnîlerin Ks ı alıp Hrizmşahları tarihten silmeleriyle Bîrûnî nin huzuru kaçtı, sıkıntılar başladı veKs ı terketmek zorunda kaldı (2) An-cak iki yıl sonra tekrar dÖndüğünde ün-lü bilgin Ebü l-Vef ile buluşup rasat ça-lışmaları yaptı Daha sonra hükümdar Ebü l-Abbas,sarayında Bîrûnî ye bir daire tahsisedip, müşavir ve vezir olarak gÖrevlen-dirdi Bu durum, hükümdarların ilme duydukları derin saygının gÖstergesi,bilginimizin de devlet başkanları yanın-daki yüksek itibarının belgesiydi (3) Gazneli Mahmud Hindistan ı alınca hocalarıyla Bîrûnî yi de oraya gÖtürdü Zira onun yanında da itibarı çok yük-sekti Bîrûnî, sarayımızın en değerli hazinesidir derdi (4) Bu yüzden ted-birli hünkr, liyakatını bildiği Bîrûnî yiHazine Genel Müdürlüğü ne tayin etti O da orada Hint dil ve kültürünü bütü-nüyle inceledi Üstün dehasıyla kısa sü-rede Hintli bilginler üzerinde şaşkınlıkve hayranlık uyandırdı Kendisine sağ-lanan siyasî ve ilmî araştırmalarına de-vam etti Bir devre adını veren, çağınıaşan ilmî hayatının zirvesine erişti Sul-tan Mes ud, kendisine ithaf ettiği Ka-nun-u Mes ûdî adlı eseri için Bîrûnî yebir fil yükü gümüş para vermişse de o,bu hediyeyi almadı (5) Son eseri olanKitabü s-Saydele fi t Tıb bı yazdığında80 yaşını geçmişti Üstad diye saygıylayd edilen yalnız İslm leminin değil,tüm dünyada çağının en büyük bilginiolan Bîrûnî, 1051 yılında Gazne de hayata gÖzlerini yumdu Ruhu şd, ma-kamı cennet olsun min ŞAHSİYETİ:Bîrûnî, Elinden kalemdüşmeyen, gÖzü kitaptan ayrılmayan,iman dolu kalbi tefekkürden dûr olma-yan, benzeri her asırda gÖrülmeyen bil-ginler bilgini bir dhiydi Arapça, Farsça, Ibrnîce, Rumca, Sürynice, Yunan-ca ve Çinçe gibi daha birçok lisan bili-yordu Matematik, Astronomi Geomet-ri, Fizik, Kimya, Tıp, Eczacılık, TarihCoğrafya, Filoloji, Etnoloji, Jeoloji, Din-ler ve Mezhepler Tarihi gibi 30 kadarilim dalında çalışmalar yaptı, eserlerverdi (4) Onun tabiat ilimleriyle yakından ilgi-lenmesi, Allah ın kevnî yetlerini anla-mak, kinatın yapı ve düzeninden Al-lah a ulaşmak, O nu yüceltmek gyesi-ne yÖnelikti Eserlerinde çok defa Kur n yetlerine başvurur, onların çeşitli ilimler açısından yorumlanmasınıamaçlardı Kurn ın belğat ve i cazı-na olan hayranlığını her vesileyle dilegetirdi İlmî kaynaklara dayanma, deney vetecrübeyle ispat etme şartını ilk defa oileri sürdü İbn-i Sin yla yaptığı karşı- ;lıklı yazışmalarındaki ilmî metod ve yo-rumları, günümüzde yazılmış gibi taze-liğini halen korumaktadır Tahkîk ve Kanûn-ı Mes ûdî adlı eserleriyle trigonometri konusunda bugünküilmî seviyeye t o günden,ulaştıgı açık-ça gÖrülür Bu eser astronomi alanındazengin ve ciddî bir araştırma bidesiolarak tarihe mal olmuştur İlmiyle dinehizmetten mutluluk duymaktadır Gaz-ne de kıbleyi tam olarak tespit etmesive kıblenin tayini için geliştirdiği mate-matik yÖntemi dolayısıyla kıyamet günüRabb inden sevap ummaktadır Ayın, güneşin ve dünyanın hareketle-ri, güneş tutulması anında ulaşan hadi-seler üzerine verdiği bilgi ve yaptığı ra-satlarda, çağdaş tespitlere uygun neti-celer elde etti Bu çalışmalarıyla yer Öl-çüsü ilminin temellerini sekiz asır Önceattı Israrlı çabaları sonunda yerin çapı-nı Ölçmeyi başardı Dünyanın çapınınÖlçülmesiyle ilgili gÖrüşü, günümüz ma-tematik Ölçülerine tıpatıp uymaktadır Avrupa da buna BÎRÛNI KURALI den-mektedir Newton ve Fransız Piscard yaptıklarıhesaplama sonucu ekvatoru 25 000 mil olarak bulmuşlardır Halbuki bu Öl-çüyü Bîrûnî, onlardan tam 700 yıl ÖncePakistan da bulmuştu O çağda Batılı-lardan ne kadar da ilerideymişiz (6)Biruni, hastalıkları tedavi konusundadeğerli bir uzmandı Yunan ve Hint tıbbını incelemiş, Sultan Mes ud un gÖzü-nü tedavi etmişti Otların hangisininhangi derde deva ve şifa olduğunu çokiyi bilirdi Eczacılıkla doktorluğun sınır-larını çizmiş, ilaçların yan etkilerindenbahsetmiştir Daha o çağda Ümit Burnu nun varlı-ğından sÖz etmiş, Kuzey Asya ve Ku-zey Avrupa dan geniş bilgiler vermişti Christof Coloumb dan beş asır Önce Amerika kıtasından, Japonya nın varlı-ğından ilk defa sÖzeden O dur Dünyanın yuvarlak ve dÖnmekte olduğunu,yerçekimin varlığını Newton dan asır-larca Önce ortaya koydu Henüz çağımızda sÖzü edilebilen karaların kuzeye doğru kayma fikrini 9 5asır Önce dile getirdi Botanikle ilgilendi, geometriyi botaniğe uyguladı Bitki ve hayvanlarda üreme konularına eğil-di Kuşlarla ilgili çok orjinal tespitler yaptı Tarihle ilgilendi Gazneli Mah-mud, Sebüktekin ve Harzem in tarihleri-ni yazdı Bîrûnî, ayrıca dinler tarihi konusunaeğildi, ona birçok yenilik getirdi Çağından dokuz asır sonra ancak ayrı birilim haline;gelebilen Mukayeseli DinlerTarihi, kurucusu sayılan Bîrûnî ye çokşey borçludur Bîrûnî, felsefeyle de ilgilendi Ama felsefenin dumanlı havasında boğulupkalmadı Meseleleri doğrudan Allah a dayandırdı Tabiat olaylarından sÖze-derken, onlardaki hikmetin sahibinigÖsterdi Eşyaya ve cisimlere takılıpkalmadı Bîrûnî, Cebir, Geometri ve Cografyakonularında bile o konuyla ilgili biryet zikretmiş, yette bahsi geçen ko-nunun yorumlarını yapmış, ilimle dinibirleştirmiş, fennî ilimlerle ilahî bilgileredaha iyi nüfuz edileceğini sÖylemiş,ilim Öğrenmekten kastın hakkı ve haki-katı bulmak olduğunu dile getirmiş ve Anlattıklarım arasında gerçekdışı olanlar varsa Allah a tevbeederim Razı olacağı şeylere sa-rılmak hususunda Allah tan yar-dım dilerim Btıl şeylerden ko-runmak için,de Allah tan hida-yet isterim İyilik O nun elinde-dir! demiştir Eserleri halen Batı bilim dünyasındakaynak eser olarak kullanılmaktadır Türk Tarih Kurumu 68 sayısını Bîrû-nî ye Armağan adıyla bilginimize tah-sis etti Dünyanın çeşitli ülkelerinde Bîrûnî yianmak için sempozyumlar, kongrelerdüzenlendi, pullar bastırıldı UNESCO nun 25 dilde çıkardığı Conrier Dergisi 1974 Haziran sayısını Bîrûnî ye ayırdı Kapak fotoğrafının altına, 1000 yıl Önce Orta Asya da yaşayanevrensel deh Bîrûnî; Asrtonom, Tarih-çi, Botanikçi, Eczacılık uzmanı Jeolog,Şair, Mütefekkir, Matematikçi, Coğraf-yacı ve Hümanist diye yazılarak tanı-tıldı Eserleri;Biruni, toplam 180 kadar Eser kaleme aldı En meşhurları şunlardır: 1 EI-Asr il-Bkiye an il-Kurûni I-Hli-ye: (Boş geçen asırlardan kalan eser-ler ) 2 EI-Kanûn ül-Mes ûdî; En büyük ese-ridir Astronomiden coğrafyaya kadarbirçok konuda yenilik, keşif ve buluşları içine alır 3 Kitab üt-Tahkîk M li I-Hind: HindTarihi, dini, ilmi ve coğrafyası hakkın=da geniş bilgi verir 4 Tahdîd ü Nihyeti l-Emkin li Tas-hîh-i Mesfet il-Meskin: Meskenler ara-sındaki mesafeyi düzeltmek için mekn-ların sonunu sınırlama Bu eseriyle Bîrû-nî, yepyeni bir ilim dalı olan Jeodezi nintemelini atmış, ilk harcını koymuştu 5 Kitabü I-Cemhir fî Ma rifet-i Cev-hir: Cevherlerin bilinmesine dair kitap 6 Kitabü t-Tefhim fî Evili Sıbati t-Tencim: Yıldızlar İlmine Giriş 7: Kitbü s-Saydele fî Tıp: EczacılıkKitabı İlaçların, şifalı otların adlarınıaltı dildeki karşılıklarıyla yazmış Bu yazı Eğitim Bilim Dergisi Ocak 2000sayısından alınmıştır KAYNAKLAR1 Zeki Velidi Togan, İbn-i Fadlan,s 10/TDV Ansiklopedisi, c 6, s 207-2082 şifat eI-M mure alel Bîrûnî, s 593 İslm Alimleri Ansiklopedisi c 4,, s 594 Şaban DÖğen, Müslüman İÎim Oncüleri,s 50-535 Şaban DÖgen, a g e /s 49 6 Islm Ansiklopedisi, c 2, s 635
|
»Biruni-hayati-ozet / »Biruni-hayat-ndan-nemli-ve-ilgin-gelen-bir-olay / |
 |
|  |
|
|
|
|
|
