 |
 |
|
|
|
||
 |
 |
|
|
|
|
|
 |
Boşaltım Sistemi NedirOrganları, Görevleri Ve Özellikleri Nelerdir? Hit: 114 Tarih: 2011-12-27 Ekleyen: blackprens |
 |
 »Besinlerin Sindirimi Ve Boşaltımı»Besinlerin Sindirimi Ve Boşaltımı Hakkında Bilgi »BOŞALTIM SİSTEMİ KONU ANLATIMI »Boşaltım Sistemi NedirOrganları, Görevleri Ve Özellikleri Nelerdir? »Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı Ve Organlar »Boşaltım Sistemimizi Oluşturan Yapı Ve Organlar »Boşaltım Sistemiz Vücudumuzdan Atıkları Uzaklaştırır | Boşaltım Sistemi NedirOrganları, Görevleri Ve Özellikleri Nelerdir?Hücrelerde ****bolik olaylar sonunda oluşan zararlı veya işe yaramayan artıkların organizmadan uzaklaştırılmasına Boşaltım denir Homeostazi ve Boşaltım ****bolizma artıkları yada ihtiyaç fazlası besinlerin hücreden uzaklaştırılması için boşaltım sistemleri kurulmuştur****bolizma artıkları veya ihtiyaç fazlası besinlerin atılması hücrenin iç orta sabit tutarHücrelerin ,kanın,doku sıvısının ortan belli değerler arasında sabit tutulmasına homeostazi denir Boşaltım ile ilgili görülen adaptasyonlar Tatlı suda yaşayan hayvanların iç sıvıları dikkati çekecek kadar çevresindeki ortamdan daha hipertoniktir(Hücreler içerisinde Madde çok su az) Bu yüzden tatlı suda yaşayan hayvanların büyük bir kısmında bir uyum olarak derilerinde geçirğenlik kitin ve pullarla örtülmek sureti ile büyük ölçüde azalmıştırOzmozla su girişi hipotonik(Madde az su çok) idrarla dengelenir Bundan dolayı tatlı su balıkları su içmez,Glomerulusları büyüktür(Çünkü maddenin çoğu süzülmesi ve geri emilmesi gerekir)Solungaçlardan tuz emilir Tuzlu suda yaşayan hayvanların iç ortamları dışa göre hipotonik olduğundan ,vücut içerisindeki su dışarı çıkarOzmozla su kaybı tuzlu su içilmesi ile ve az izotonik idrarla dengelenirKandaki Tuz aktif taşıma ile solungaçlardan atılırGlomerulusları küçük Köpek balıkları denizlerde yaşamalarına rağmen glomerulusları iyi gelişmiştir Köpek balıklarında amonyak üreye dönüştürülerek vücut dışına atılır Kan, deniz suyuna göre hafif hipertonik dir,idrar hipotonikdir BİR HÜCRELİLERDE BOŞALTIM Terliksi hayvanda vurgan koful (Kontraktil koful) fazla suyu dışarı atarParemesyumu damıtık suya konursa patlarKontraktil koful paremesyumda iki tane bulunurBiri kasılırken diğeri gevşerSu aktif taşıma ile atılır Denizlerde yaşayan tek hücreli canlılarda kontraktil koful bulunmaz BİTKİLERDE BOŞALTIM Bitkilerde özelleşmiş bir boşaltım sistemi yokturBitkilerde bu olay bir problem değildirÇünkü: 1-)Bitkilerde ****bolik hız aynı büyüklükteki veya kütledeki bir hayvana göre daha düşüktürBitki sabit bir yerde yaşar 2-)Yeşil bitkiler katabolizma sonucu oluşan artık ürünlerini anabolizma reaksiyonlarında kullanırlar 3-)Bitkilerin yapısında karbonhidratlar Proteinlere göre daha çok bulunur Karbonhidrat ****bolizması sonucu CO2 ve H2O oluşur Kara bitkilerinde CO2 moleküler halde suyun fazlası terleme ile stomalardan difüzyonla dışarı atılırStoma ile dışarı atılamayan fazla su yaprakların kanarlarında bulunan hidatotlarla (Su savağı) damla halinde dışarı verilirBu olaya damlama (Gutasyon) denir Hidatotların çalışması özel koşullara bağlıdır a-)Hava neme doymuştur b-)Toprak ya sulandığı için veya yağıştan dolayı çok suludur c-)Terleme hızı minimumdur(Havadaki nem oranı çok yüksek olduğu için) Hidatotla atılan su miktarı terleme ile atılan su miktarından daha azdır Damlama esnasında bir miktar tuzda atılırBazı bitki türleri ihtiyaç fazlası organik bileşikleri ve CO2in bir kısmını kökleri ile dışarı verirler Bazı bitkilerde zehirli maddeler suda çözünmeyen tuzlar şekline çevrilmekte ve zararsız hale getirilmektedirBunlar kofullarda çoğunlukla kalsiyum oksalat kristalleri halinde birikir,yaprak dökülmesi ile dışarı atılır HAYVANLARDA BOŞALTIM Sünger ve sölenterler de ****bolizma artıkları vücut yüzeyinden düfüzyon ile atılırSölenterlerde NH3 ve CO2 gibi boşaltım maddeleri vücut boşluğuna (Gastro vasküler sistem) geçer Protonefridyum En basit boşaltım sistemine protonefridyum denirPlanarya,tenya gibi yassı solucanlarda görülürAlev hücreleri vücudun su dengesini sağlarCO2 ve NH3 gibi artık maddelerde difüzyonla vücut yüzeyinden dışarı atılır Nefridyum Toprak solucanı ve halkalı solucanlarda görülürToprak solucanının her halkasında iki ucu açık olan nefridyum denen boşaltım organı bulunurHer halkadaki nefridyumlar bağımsız hareket ederler Malpighi Tüpleri Eklem bacaklılarda ( Böceklerde) bulunan boşaltım organı Malpighi tüpleridirÜrik asit dışkı ile birlikte dışarı atılır Omurgalılarda 3 tip böbrek vardır 1-)Pronefroz => Balık, kurbağa embriyoları ve köpek balığı erginlerinde bulunur 2-)Mezonefroz => Balık kurbağa erginleri, memeli,kuş ve sürüngen embriyolarında bulunur 3-)****nefroz => İnsan kuş sürüngen ve memeli erginlerinde bulunur Üreme ve boşaltım sisteminin ikisine birden Ürogenital sistem denir Erkeklerde wolf kanalı spermleri ve idrarı dışarı atarDişilerde müller kanalının boşaltımla bir ilgisi yokturSadece yumurtaları taşır ve dışkılığa açılırDişilerde wolf kanalı yalnızca boşaltım maddelerini taşırMemelilerde ise müller kanalından yumurta kanalı,uterus ve vajina gibi yapılar gelişir Balık,kurbağa, kuş ve sürüngenlerde üreme hücreleri,boşaltım maddesi,sindirim artıkları kloaktan dışarı açılırMemelilerde sindirim artıkları anüs den atılır Evrimsel sıraya göre basit den karmaşığa Kontraktil koful (Paremecium) => Protonefridyum(Yassı solucan) => Nefridyum(Halkalı solucanlar) => Malpighi tüpleri(Böçek) => Böbrekler(Omurgalılar) ****bolik artıklar Protein ve nükleik asitlerin parçalanması ile azotlu artık ürünler meydana gelir O2liSolunum Protein => Aminoasit => Amonyak(NH3) Amonyak (NH3) Azotlu artık proteinlerin enerjiye çevrilmesi ile oluşur Azotlu artıkların ilk hali amonyaktır(NH3)Amonyak vücut içerisinde çok etkili bir zehirdirAmonyağı amonyak olarak atabilmek için çok su harcamak gereklidirSu hayvanlarının böyle bir problemi olmadığından cömertçe su kullanarak amonyağı atarlarParemecium,Hidra,Planaria,balıklar ve vb Ürik asit Böcekler ve kuşlarda,sürüngenlerde amonyak ürik asite dönüştürülerek dışarı atılırÜrik asit sentezinde çok az su kullanılır Böylece böcek,kuş ve sürüngenler a-)Daha az su kullanmış olurlar ve vücutlarında az su bulunur b-)Az su bulunduğu için vücutları hafifi kalırBuda uçmalarını kolaylaştırır Üre Memelilerde amonyak daha az zehirli olan üreye çevrilirÜre suda çözünür ve bol su ile vücut dan dışarı atılırAmonyağın üreye dönüştüğü reaksiyonlar dizisine Üre çemberi veya ornitin devri denir Ornitin+NH3+CO2 => Sitrülin+H2O Sitrülin+NH3 => Arjinin+H2O Arjinin+H2O => Ornitin+Üre İNSANDA BOŞALTIM SİSTEMİ İnsanda boşaltım sistemi böbrekler ve bunlara bağlı sistemlerden başka boşaltım ve düzenleme görevi yapan deri, akciğer ve sindirim kanalını da içine alırDeri ****bolik artıkların %5-10nun atılmasında;akciğer su ve CO2in uzaklaştırılmasında görev alırHemoglobinin yıkılma ürünleri olan safra piğmentleri karaciğer tarafından salgılanır Böbrek dıştan içe doğru Kabuk(Korteks),bunun altında yer alan öz(Medulla) bölgesi ve iç kısımda havuzcuk(Pelvis) bulunur İnsan böbreğindeki boşaltım birimi nefrondurNefron Malpighi çisimciği (Glomerulus+bowman kapsülü) ile proksimal tüp,Henle kulpu,distal tüpü ve toplama kanalından oluşurKandaki üre gibi boşaltım artıklarının ve suyun fazlasının çözülerek idrar halinde dışarı atılması nefron denilen yapılarla gerçekleşir Her bir böbrek 1,3 milyon nefrondan oluşur Böbreklerin her biri 120-170 gr ağırlığındadır Havuzçuk idrarın böbrekte biriktiği ilk yerdir Kabuk (Korteks) bölgesi Kabuk bölgesinde nefrona ait Bowman kapsülü ,glomerulus,proksimal tüp,distal tüp bulunur Öz (medulla) Bölgesi Henle kulpu ve idrar toplama kanalları böbreğin öz bölgesinde bulunur Havuzcuk (Pelvis) Nefronlardan piramitlere süzülen idrar,piramitlerin sivri ucundan havuzcuğa aktarılır Böbreklerin görevleri 1-)Boşaltımı sağlar 2-)Düzenleyici (Homeostazi) görev yapar a)Elektrolit dengesini düzenler(Na,K) b)Asit baz dengesini korurKanın pHını dengede tutarKanda her zaman HCO3 iyonları vardırKan bazik ise kanalcıkları oluşturan hücreler sodyumu pompalar, hidrojen iyonlarını geri alırKan asidik ise hidrojeni geri atar,sodyumu geri alır H+HCO3 3-)Kanın ozmotik basıncını düzenler 4-)Kan basıncını düzenler Glomerulus kılcallarının Diğer kılcallara göre farkı 1-)Diğer kılcallar atar ile toplar damar arasında bulunmasına rağmen glomerulus kılcalları iki atar damar arasında bulunurBu yüzden kan basıncı bütün kılcallar boyunca sabitdir 2-)Glomerulus kılcalları içindeki kan basıncı diğer kılcallardaki kan basıncının iki katıdır 70 mmHg basıncıdır 3-)Glomerulus kılcalları iki sıralı epitel hücreden oluşmuşturBu yüksek basınca karşı direnç ve akyuvar ,alyuvar,trombositlerin ve proteinlerin süzülmesini önler 4-)Bu kılcal damarlarda süzülme olur tek yönlüdürGeri emilme olmaz Not Artık ürünlerin vücut sıvılarından uzaklaştırılması böbreğin önemli işlerin ´den olmasına rağmen en büyük görevi ;vücut sıvısı ve kanın bileşimi,pH değeri ve hacminin düzenlenmesini sağlamaktır İNSANDA BÖBREĞİNDE İDRARIN OLUŞUMU İnsan böbreğinde idrar oluşumunda süzülme geri emilme ve salgılama evreleri vardır 1Süzülme Yüksek kan basıncı etkisiyle glomerulus kılcal damarlarından bowman kapsülüne amino asitler,glikoz,inorganik maddeler,üre ,ürik asit ve su geçerBu olaya süzülme denirSüzülme sırasında ATP harcanmazBöbreklerde üre yeterince süzülmez ise kanda üre miktarı artar buna üremi hastalığı denirSoğuk havalarda glomerulus kılcallarında büzülme gerçekleştiği için süzülme hızı ve miktarı artar 2Geri emilme Glomerulustan bowman kapsülüne süzülen sıvının hepsi dışarıya atılmaz Süzüntü içinde bulunan su,glikoz,amino asit,inorganik tuzların nefron kanallarındaki hücrelere alınmasına geri emilim denirGeri emilen maddeler nefron kanallarını saran kılcal damarlara geri verilir Proksimal tüpde geri emilme Su ozmoz ile,glikoz ve amino asitlerin tümü ,Vitaminler,amonyum,Na,CI,HCO aktif taşıma ile geri emilirHidrojen iyonlarıda yoğunluğa bağlı olarak aktif veya pasif olarak geri emilir Henle kulpunda geri emilme Klor iyonları aktif taşıma ile geri emilirken, sodyum iyonları da pasif olarak geri emilirHenle kulpunun çıkan kolundan su geri emilmezHenle kulpu idrardaki suyun azalmasını sağlarBu nedenle çöl hayvanlarında henle kulpu daha uzundur Distal tüp Su ve sodyum geri emilimi devam ederSuyun geri emiliminin tamamlandığı kısımdırGeri emilen su miktarı Antidiüretik hormonun (Vazopressin) etkisi ile sağlanırBu hormon distal tüp ve idrar toplama kanalına etki ederek geri emilimi sağlarAyrıca Distal tüpe etki eden aldosteron (Mineralkortikoidler) hormonu da minarel ve tuz miktarını dengede tutar Distal tüp üreyi geçirmediği için,üre geri emilmezParat hormun distal tüpden Ca geri emilimini sağlar Sağlıklı kişilerde glikoz ve amino asitlerin tamamı suyun % 99u,sodyum iyonlarının % 995i ürenin % 50si tuzun %98i geri emilir Her maddenin kandaki normal değerine eşik değer denir 3Salgılama Süzülme ile bowman kapsülüne geçemeyen maddeler kılcal damarlardan aktif taşınma ile kanalcığa geri geri verilirBu olaya salgılama veya aktif boşaltım denirAmonyak,hidrojen ve potasyum iyonları ve çeşitli ilaçlar kanalcıklara aktif boşaltım ile geçirilir |
 |
|  |
|
|
|
|
|
