|
Türk Devletlerinde Yönetim Anlayışı Türklerde yönetim tarihçesine bakacak olursak genel hatlara dayanarak 3 türlü yönetim felsefesi görebiliriz.bunlardan ilki Göktürklerde olan Kaanlık sistemi,Selçuklularda ve Osmanlılılarda olan ümmet devleti ve günümüz Türkiye Cumhuriyetinde ki ulus devleti. Türklerin en eski devletlerindeki devlet ve yönetim anlayışı diğer devletlerden ayrılır.Devlet bir milletin organizasyon olmuş halidir.Devlet anlayışı ise bir milletin tarihi,kültürü ve yaşadıklarıyla doğrudan ilgilidir.Bununla birlikte Türk devlet anlayışı kendine has özelliklere sahiptir. Dünyaya hakim olma ve yönetme tüm Türk devletlerinin ortak özellikleridir.Bu düşüncenin oluşmasında en önemli etken gök tanrı inancıdır.Göktürk kitabelerinde bu anlayış şöyle anlatılır. Üstte mavi gök,altta yagiz yer kilindikta,ikisinin arasinda kişioglu yaratılmış ve kişioglunun başına babam,amcam Bumin ve İstemi Kaanlar Tanrı tarafından oturtulmuştur. Göktürklerle ile Osmanlıların yönetim anlayışı arasında çok önemli bir nüans farkı vardır.Göktürklerde devlet sadece Türk kavimlerine kucak açmakta Osmanlı döneminde ise devlet bütün bir cihanı kucaklayacak bir yönetim felsefesi gelişmiştir.Nitekim Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda da geçen Ne mutlu Türküm diyene ifadesi ise bu anlayışın pekiştiricisidir. Buradan da anlaşılacağı gibi Türk kağanı tanrı tarafından devlet kurma ve yönetme yetkisi almaktadır.Yönetme sahibi olan hem dünyayı yönetme yetkisi almakta hem de yönetimindekilerin huzur ve refahını sağlamak zorundadır.Batıdaki imparatorluk anlayışı ile Türklerdeki devlet kavramları birbirinden farklıdır.İmparatorluk zamanla hükmetme ve kazanma esasini benimsemiş zaman içinde de sömürgeci bir hal almıştır oysa Türk devletlerinde almak değil vermek esastır.Batıdaki yönetim anlayışının sömürgecilik haline gelip Batı devletlerinin zaman içinde Asya da ki devletlere göre zenginleşmesi ve güçlenmesi ise ayrı bir tartışma konusudur. Buradan yola çıkıp genel bir yargıya varacak olursak Türk milletinde devleti Baba ve milletin yaşadığı coğrafyayı Ana olarak değerlendirebiliriz.Devlet tektir ve torak anadır.Toprak değişebilir yalnız baba hiçbir zaman değişemez. Bu bakış açısı tarihteki tüm Türk devletlerinde görülmektedir ve böyle bir düşünce yapısının hakim olmasıyla birlikte tarihte hiçbir zaman iki Türk Devleti olmamış,Bölünmeler sonucu devletler ortaya çıksa bile güçlü olan Türk Devleti diğer Türk Devletini yıkmıştır. Bu genel yönetim felsefesi yapısı Türkiye Cumhuriyeti dahil olmak üzere kurulan 16 Türk devletinde de izlerini göstermiş milletle bağdaşmıştır.Bu gün hala Cumhurbaşkanlığı forsunda bulunan 16 yıldız bu anlayışın süregeldiğinin bir göstergesidir. Tarih boyunca Türk yönetim sistemine hakim olan genel anlayışlardan birisi de yöneticilerle yönetilenler arasında ki ilişkidir.Bu ilişki bir nevi çoban-sürü ilişkisidir. Bu ilişkiyi Tarihçi İsmet Bozdağ şöyle açıklamaktadır. Türk devlet geleneğinde yönetenler çoban,yönetimin altında bulunanlar ise sürü olarak değerlendirilmiştir.Bu bir aşağılama değil,tam tersi yönetenlerin sorumluluklarını ifade eder.Sürü yoksa,çobanın varlığı anlamsız kalır.Çoban da sürünün beslenmesinden,güvenliğinden,gelişmesinden ve hayatini devam ettirmesinden sorumludur.Sürünün başına olumsuz bir hal gelmesinden ve hayatini devam ettirmesinden sorumludur.Sürünün başına olumsuz bir hal geldiğinde,çoban olarak adlandırılan yönetici sorumlu tutulur ve görevinden alınır.Çoban eğer sürüye hakim olabiliyorsa,sürüsünü tehlikelerden koruyabiliyorsa ve hayatini devam ettirmede ihtiyaç duyduğu imkanları sağlayabiliyorsa,görevine devam edebilir. Bu anlayış Türk devlet yönetimindeki yöneticinin ağır sorumluluklarına işaret eder. Türk devlet yapısına egemen olan bu anlayış Selçuklu ve Osmanlı döneminde gerçekleşen fetihlerde Türk orduları savaş meydanındaki ordulardan başka hiçbir engelle karşılaşmamıştır. |
» Abbasiler Döneminde Türklerin Rolleri Nelerdir?
