TURİZM GELİRLERİNİN TL BAZINDA SABİT FİYATLARLA GELİŞİMİ (2002-2007): KURLARIN VE ENFLASYONUN ETKİSİ

Özet çalışmamızın  konusu 2002’den bu yana turizm gelirlerinin TL bazında reel seyridir.

Turizm sektörü, gelirlerinin büyük bölümünü döviz olarak elde ettiği, ama harcamalarının da büyük bölümünü TL olarak yaptığından, sektör için önemli olan Türk Lirası cinsinden gelirdir. Turizm sektörü , ihracat yapan diğer çoğu sektör gibi üretim girdilerini değerli Türk Lirası sayesinde ucuz ithalat ile sağlamamakta, hem yatırım, hem de işletme safhasında minimum düzeyde ithal ürün kullanmaktadır. Gelirlerin  çoğu  döviz, gider TL olunca doğal olarak döviz kuru özel önem taşımaktadır. Düşük döviz kuru, döviz gelirini eritmektedir. Turizm sektörü, 2001 yılından bu yana uzun zamandır  bu sorunla karşı karşıyadır. 2001 yılından sonra izlenen ekonomik politikanın temelinde yüksek faiz ve düşük kur politikası bulunmaktadır. Bu politika  geçici portföy yatırımlarına ivme ve ciddi kazanç sağlarken, turizm gibi Türkiye  ekonomisinin en rekabetçi sektörüne ciddi zorluklar ve altından kalkılması güç durumlar yaşatmaktadır.

İlk tablomuzda, turizm gelirlerinin yıllar itibari ile  Merkez Bankası’nın yıllık ortalama dolar kurunu kullanarak TL’ye çevirdik. Görüldüğü gibi 2002 ve 2003 yıllarında 1,50 olan dolar kuru, sonraki takip eden yıllarda  yıllarda düşmüş, 2007’de ise en düşük seviyesi olan 1,30’a inmiştir. Türk Lirası cinsinden  2002’deki 17 milyar 852 milyon YTL olan turizm geliri, 2007’de 24 milyar 33 milyon YTL’ye çıkmış gözükmektedir. Ancak bu artış cari gelirlerdeki artıştır. Yani reel değil, nominaldir ve gerçekci  bir karşılaştırma yapmak için gelirler enflasyondan arındırılmalıdır.

İkinci tablomuzda, nominal turizm gelirini TÜFE’yi kullanarak reel rakamlara taşımaktayız. Bu tabloda , 2002 yılındaki reel TL gelirinin sonraki yılların hepsinden yüksek olduğunu görüyoruz. 2002-2007 arasında turizm geliri cari TL bazında toplam % 35 artmıştır. TÜFE’deki toplam artış ise % 66’dır. Bir yandan döviz kurunun düşmesi nedeniyle reel gelir gerilerken, diğer yandan sektörün yurtiçi girdi fiyatları artmıştır. Aradaki farkı oda fiyatlarına yansıtmak çok da  mümkün olmamıştır.

2002-2007 yılları arasında turizm sektörünün TL bazında reel geliri % 19 azalmıştır. Oysa turist sayısı 2002’de 13,2 milyon iken 2007’de 23,3 milyona yükselmiş, yani % 76 artmıştır. Turist rakamı artmış ancak, turizm geliri azalmıştır. 2002’de 100 birim mal 100 liraya satılırken (ki endeks olarak alınmıştır)  2007’de 176 birim mal 81 liraya satılmıştır. Yani birim satış fiyatı reel olarak % 54 azalmıştır.

2008’de 2002 yılı gelir rakamını yakalamak için (% 10 enflasyon, 1,30 ortalama dolar kuru varsayımıyla) turizm gelirinin 25 milyar dolar olması, 25 milyar $ gelir elde etmek için de (kişibaşı iyimser harcama 850 $) turist sayısının 30 milyon olması gerekmektedir.

Bu yılki beklentiler 26 milyon turist ve 21 milyar $ gelirdir. Göstergeler, gelir erozyonunun devam edeceği yönündedir.